{"id":246,"date":"2024-12-20T13:28:37","date_gmt":"2024-12-20T12:28:37","guid":{"rendered":"https:\/\/qui-quiriqui.aprene.org\/?p=246"},"modified":"2025-10-25T02:44:01","modified_gmt":"2025-10-25T00:44:01","slug":"jamei-pausat-combat-tostemps","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/qui-quiriqui.aprene.org\/?p=246","title":{"rendered":"Jam\u00e8i pausat, combat tostemps"},"content":{"rendered":"\n

Un eveniment de 2020 que\u2019m torn\u00e8 en cap quan \u00e8ri a pensar a l\u2019estatut de la lenga nosta e a l\u2019article de Na\u00efg Bondon sus la glotofobia : en Turquia, ua p\u00e8\u00e7a de teatre en lenga curda qu\u2019est\u00f3 defenuda a Istanbul dab lo pret\u00e8xte de trobles a l\u2019\u00f2rdre public.

Que comenci de tira en har un punt suu Curdistan : qu\u2019ei ua region geografica e culturau despartida sus quate pa\u00eds (Iran, Iraq, Siria e Turquia). La situacion politica deus curdes depen deu pa\u00eds. T\u00e0 resumir, ua autonomia parciau, oficiau o non, pertot manca en Turquia. Acer\u00e0, que son considerats peu poder en pla\u00e7a com \u00ab turcs de la montanha \u00bb, t\u00e8rme pejoratiu qui\u2019us denega dinc a ua exist\u00e9ncia. Despuish la creacion de Turquia en 1923 e dinc a 1991, los quites t\u00e8rmes de p\u00f2ble, de lenga curds qu\u2019\u00e8ran h\u00f2rabandits. Hens aqueste cont\u00e8xte, los testim\u00f2nis de persecucion deus autors curdes, de mis\u00e8rias a l\u2019esc\u00f2la que son legion e qu\u2019an marcat generacions de Curdes. La volontat de Turquia d\u2019entrar hens l\u2019Union Europenca a drin atenuat aquera situacion a l\u2019entorn de las annadas 2000. Mes despuish 15 ans, las persecucions que tornan dab per exemple aqueste seteme, la perquisicion d\u2019ua libreria curda e la destruccion de libes o enq\u00fcera en 2020 l\u2019interdiccion d\u2019aquera p\u00e8\u00e7a de teatre.

Lo pret\u00e8xte deu troble a l\u2019\u00f2rdre public qu\u2019\u00e8ra bastit suu h\u00e8it que la p\u00e8\u00e7a har\u00e9 l\u2019apologia d\u2019un grop considerat com terrorist, lo PKK (partit deu tribalhador curde), mes aqu\u00f2 non tien\u00e8va pas puish que la p\u00e8\u00e7a vien d\u2019Italia de las annadas 80 e puish qu\u2019est\u00f3 j\u00e0 jogada en turc shens que n\u2019i aja pas cap de probl\u00e8ma. Qu\u2019\u00e8ra doncas aquiu ua ataca cap a la lenga curda. Lo s\u00e9nher Serdar Ay, doctor en literatura curda parla de ling\u00fcicide, quitament culturicide.
Se la situacion de la lenga en Turquia ei complicada, la h\u00f2rta diasp\u00f2ra curda de pertot hens lo monde ensaja de tornar apr\u00e9ner la lenga e la cultura a las nav\u00e8ras generacions. Qu\u2019entenoi ua curda d\u00edser ua frasa qui tr\u00f2bi h\u00f2rta de sens : \u00abQu\u2019ei quasi impossible de tradusir lo curde de com cau, per\u2019mor los mots de la lenga que son ligats a l\u2019ist\u00f2ria e a la cultura nosta\u00bb. Interd\u00edser ua lenga, qu\u2019ei doncas tuar ua ist\u00f2ria e ua cultura aufblasbare rutsche f\u00fcr pool<\/a>.
T\u00e0 nosauts, actors e passaires d\u2019ua cultura e d\u2019ua lenga tanben, aquera repression p\u00f2t arressoar hens la mem\u00f2ria collectiva de la lenga. De la Revolucion francesa e l\u2019abat Greg\u00f2ri dinc a la decision deu conselh constitucionau, qui bremba que lo franc\u00e9s ei la sola lenga de la Republica, sus la lei Molac, lo franc\u00e9s qu\u2019est\u00f3 hicat en davant au detriment de las lengas deu pa\u00eds. La desvaloracion deu parlar \u00ab deu camp\u00e8stre \u00bb. Los c\u00f2ps de r\u00e8gla suus dits. Aquiu enq\u00fcera u\u00e8i, acer\u00e0 dinc a quan ? Lo combat t\u00e0 la cultura soa, vigil\u00e0ncia tostemps. \u00abS\u00e8m pas en bas !\u00bb, com ac diser\u00e9 Maria Frigerio dens la soa poesia.

Mati\u00e0s Buzy e la c\u00f2la<\/p>\n\n\n